Duurzaam beheer van stroomgebied Mindu Dam in Tanzania

De Wami-Ruvu Basin Water Board (WRBWB), waterbedrijf MORUWASA en World Waternet (uitvoeringsorganisatie namens waterschap Amstel Gooi en Vecht) werken al langere tijd samen aan een toekomstbestendige aanpak voor het stroomgebied van de Mindu Dam, de belangrijkste bron van drinkwater voor de stad Morogoro in Tanzania. Erosie, sedimentatie en toenemende druk op land en water maken duidelijk dat het beschermen van deze waterbron meer vraagt dan alleen investeringen in infrastructuur. Ook het landschap waar het water vandaan komt, vraagt om bescherming en herstel.

Daarom werken we aan een bredere aanpak voor duurzaam stroomgebiedbeheer binnen de hele Mindu-watershed. De ambitie is om stapsgewijs toe te werken naar een Mindu Watershed Investment Programme (MWIP) met een Water Fonds als mogelijk financieringsmechanisme, waarin verschillende partijen gezamenlijk investeren in herstel en bescherming van het stroomgebied.

Langs de Ngerengere-rivier, één van de vijf rivieren die uitmonden in de Mindu Dam, hebben we hiervoor een pilot opgezet. De pilot vormt de eerste praktische stap in de uitvoering van deze bredere ambitie. We gebruiken de pilot om ervaring op te doen met natuurgebaseerde oplossingen, samen te werken met lokale gemeenschappen en te leren welke aanpak het meeste perspectief biedt voor toepassing langs de andere vier rivieren in het stroomgebied.

De bijdrage van het NWB Fonds

Binnen de bredere pilot heeft het NWB Fonds een specifieke rol vervuld. Waar de andere financiering zich vooral heeft gericht op de uitvoering van maatregelen in het veld, heeft het NWB Fonds ondersteuning geboden aan de onderdelen die nodig zijn om natuurgebaseerde oplossingen succesvol toe te passen en op te schalen. Daarbij ging het om community engagement, de technische beoordeling van maatregelen, het testen van agroforestry-systemen en de ontwikkeling van een participatief monitoringssysteem.

Samen met de lokale gemeenschappen werken aan oplossingen

Een belangrijk uitgangspunt van de pilot is dat duurzaam stroomgebiedbeheer alleen mogelijk is als lokale gemeenschappen actief worden betrokken. Daarom zijn vanaf het begin boeren, dorpsgemeenschappen, lokale overheden, Water User Associations en andere partners betrokken bij de ontwikkeling en uitvoering van de activiteiten. Dorpsbijeenkomsten, trainingen, uitwisselingen en demonstratieactiviteiten hebben geholpen om bewustwording te vergroten en lokale betrokkenheid te versterken.

Deze aanpak heeft niet alleen geleid tot actieve deelname aan de verschillende activiteiten, maar ook tot de versterking van lokale organisaties. Zo is UWAMAMI opgericht, een community-based organisation die een belangrijke rol gaat spelen in het toekomstige beheer van activiteiten binnen het stroomgebied.

Agroforestry als praktische leeromgeving

Binnen de pilot hebben agroforestry-demonstratiepercelen een centrale rol gespeeld. Samen met boeren zijn verschillende agroforestry- ontwerpen getest. Het doel is om erosie te verminderen, meer water vast te houden, biodiversiteit te versterken en tegelijkertijd nieuwe inkomstenmogelijkheden voor boeren te creëren.

De demonstratiepercelen hebben goed laten zien hoe natuurgebaseerde oplossingen in de praktijk werken. Ze bieden boeren de mogelijkheid om ervaringen uit te wisselen en vormen tegelijkertijd een leeromgeving voor partners die werken aan herstel van het stroomgebied. Daarnaast zijn ook community tree nurseries opgezet om de beschikbaarheid van plantmateriaal te vergroten en lokale betrokkenheid verder te versterken.

De pilot heeft bevestigd dat stroomgebied herstel niet alleen afhankelijk is van technische oplossingen. Ook markttoegang, boereninkomens, training, lokale organisatie en langdurige begeleiding blijken belangrijke voorwaarden voor succes. Deze inzichten zijn van grote waarde voor toekomstige projecten in andere delen van de Mindu-watershed.

Meten wat werkt

Een van de belangrijkste resultaten van het project is de ontwikkeling van een participatief monitoringsframework. Samen met boeren, Water User Associations, lokale overheden en technische partners zijn indicatoren ontwikkeld om de voortgang en effecten van natuurgebaseerde oplossingen te volgen. Daarbij hebben we gekeken naar zowel de uitvoering van maatregelen als de effecten op waterbeheer, bodemerosie, biodiversiteit en lokale inkomens.

Het monitoringsframework is in de praktijk getest en verder verfijnd. Water User Associations zijn getraind in dataverzameling en lokale partners hebben ervaring opgedaan met het verwerken, analyseren en communiceren van resultaten.

Om resultaten toegankelijk en bruikbaar te maken voor verschillende stakeholders is een dashboard ontwikkeld. Praktijkgegevens van boeren en lokale partners zijn hierin gecombineerd met analyses uit de Watershed Reforestation Tool van FarmTree.

Zo kunnen partners niet alleen volgen wat er in het veld gebeurt, maar ook beter inschatten welke effecten natuurgebaseerde oplossingen op langere termijn kunnen hebben voor water, bodem, biodiversiteit en lokale inkomens. Het dashboard ondersteunt daarmee monitoring, besluitvorming en de verdere ontwikkeling van investeringsvoorstellen voor de Mindu-watershed.

Van pilot naar investeringsprogramma

De belangrijkste opbrengst van de Ngerengere-pilot is misschien wel de kennis die is opgebouwd. Door maatregelen in de praktijk te testen ontstaat inzicht in wat werkt, welke randvoorwaarden nodig zijn voor succesvolle uitvoering en hoe resultaten kunnen worden aangetoond. Die lessen worden inmiddels gebruikt voor de voorbereiding van vervolgactiviteiten langs een andere rivier in de Mindu watershed.

De ervaringen uit de pilot dragen ook direct bij aan de verdere ontwikkeling van het Mindu Watershed Investment Programme (MWIP). Daarbij gaat het niet alleen om het opschalen van maatregelen, maar ook om het ontwikkelen van de institutionele, organisatorische en financiële voorwaarden die nodig zijn om duurzaam stroomgebiedbeheer mogelijk te maken.