Mirjam Vossen: "wederkerigheid begint bij de woorden en beelden die we kiezen"
Hoe vertellen we het verhaal van internationale samenwerking? En welke rol geven we daarin aan onze partners? Tijdens het 20-jarig jubileum van het NWB Fonds op 8 oktober liet ontwikkelingsgeograaf en mediawetenschapper Mirjam Vossen zien hoe woorden en beelden ons denken beïnvloeden. Haar boodschap: wie gelijkwaardig wil samenwerken, moet ook kritisch kijken naar de manier waarop die samenwerking wordt gepresenteerd.
In haar keynote Wederkerigheid in woord en beeld nam Vossen de aanwezige waterprofessionals mee in de wereld van framing. Een frame is een manier om naar de werkelijkheid te kijken, waarbij bepaalde aspecten worden benadrukt en andere naar de achtergrond verdwijnen. De woorden en beelden die we gebruiken, bepalen mede hoe we problemen begrijpen, welke oplossingen we zien en welke rollen we onszelf en anderen toekennen.
Aan de hand van herkenbare voorbeelden liet Vossen zien hoe communicatie over internationale samenwerking onbedoeld ongelijke verhoudingen kan bevestigen.
Van hulpverlener naar gelijkwaardige partner
Vossen onderscheidde vijf veelgebruikte frames in de communicatie over ontwikkelingssamenwerking: het slachtofferframe, het vooruitgangsframe, sociale rechtvaardigheid, onze schuld en Global Village.
Vooral het slachtofferframe, waarin mensen in ontwikkelingslanden worden neergezet als hulpbehoevend en afhankelijk, staat wederkerigheid in de weg. Maar ook het vooruitgangsframe kent risico's: wanneer Nederlandse professionals vooral worden gepresenteerd als degenen die kennis en oplossingen brengen, ontstaat al snel een verhouding tussen leraar en leerling.
Meer ruimte voor gelijkwaardigheid bieden frames waarin gezamenlijke uitdagingen, gedeelde belangen en menselijke waardigheid centraal staan. Het Global Village-frame benadrukt bijvoorbeeld dat mondiale vraagstukken als klimaatverandering en waterzekerheid ons allemaal raken en dat we elkaar nodig hebben om oplossingen te vinden. Daarbij blijft het belangrijk oog te houden voor verschillen in macht en middelen.
Laat zien wat we van elkaar leren
Vossen sloot haar presentatie af met vier praktische aanbevelingen. Kies bewust voor woorden en beelden die gelijkwaardigheid ondersteunen. Laat internationale partners zelf aan het woord, in plaats van alleen óver hen te spreken. Maak zichtbaar wat partners samen hebben bereikt. En vertel niet alleen wat Nederlandse waterprofessionals bijdragen, maar vooral ook wat zij zelf leren van de samenwerking.
Daarmee gaf zij een concrete invulling aan het centrale thema van het jubileum: wederkerigheid.
Haar presentatie maakte duidelijk dat gelijkwaardige samenwerking niet alleen tot uitdrukking komt in de manier waarop projecten worden uitgevoerd, maar ook in de verhalen die we erover vertellen. Wie wederkerigheid serieus neemt, laat beide kanten van de samenwerking zien: wat we brengen én wat we ontvangen.
Hieronder de presentatie en een samenvatting van de keynote speech. Een video opname van de keynote speech volgt binnenkort.
