Kleinschalige helofytenfilter voor zuivering van Batik afvalwater in Pekalongan

Achtergrond

Binnen het Blue Deal programma zijn diverse waterschappen actief in Indonesië. Een van de projectgebieden waar Blue Deal Indonesia zich op focust is de stad en het regentschap van Pekalongan aan de Noordkust van Midden-Java. Dit gebied ligt in een delta en is kwetsbaar voor overstromingen door hevige neerslag in het achterland en zeespiegelstijging. De situatie verergert door de sterke bodemdaling, grotendeels veroorzaakt door grondwateronttrekkingen door  huishoudens en industrie. Blue Deal Indonesia focust zich in Pekalongan niet alleen op de wateroverlast, maar ook op het probleem van de waterkwaliteit. Pekalongan is het centrum voor de Batik productie. Batik is een textielvorm die zich kenmerkt door de bijzondere patronen en kleuren. Het is een belangrijk onderdeel van de Indonesische cultuur (het maakt tevens deel uit van het Unesco werelderfgoed). De Batik-industrie is voor een belangrijk deel verantwoordelijk voor de grondwateronttrekkingen. Maar door de gebruikte kleurstoffen en chemicaliën zijn zij ook verantwoordelijk voor een groot deel van de verontreiniging van het oppervlaktewater.

Afbeelding 1: productie van Batik textiel in één van de kleinschalige productielocaties.

Activiteiten vanuit de bijdrage van het NWB fonds

In de eerste fase van het Focal Point Nature Based Solutions heeft het NWB-fonds al bijgedragen aan een tweetal ontwerpen voor een aanpassing aan bestaande zuiveringen van de overheid voor het afvalwater van de Batik industrie. Deze aangepaste ontwerpen zijn gebaseerd op gecentraliseerde zuivering met helofytenfilters en zorgen voor een meer robuuste wijze van afvalwaterzuivering waarbij het beheer en onderhoud eenvoudiger zijn dan bij de eerder aangelegde systemen. De lokale overheid heeft aangegeven dat zij in 2026 de budgetten beschikbaar stelt om deze maatregelen door te voeren.

In een vervolgproject voor de tweede fase van het Focal Point Nature Based Solution richten we ons op een kleinschalige en lokale toepassing van een verticaal helofytenfilter voor de zuivering van Batik-afvalwater. Daarbij ligt de nadruk ook meer op de eigen verantwoordelijkheid van de Batikproducenten. Het zuiveren van het Batik-afvalwater is daarmee niet alleen een taak van de overheid, maar juist ook een verantwoordelijkheid van de vervuiler zelf.  

Realisatie van het helofytenfilter en het onderzoek

We realiseren een demonstratieproject waarbij we een goed ontworpen en onderhoudsvriendelijk helofytenfilter aanleggen bij een community van Batik-producenten die zich richten op een duurzame Batik-productie. Deze Batik-producenten nemen zelf een groot deel van de verantwoordelijkheid voor het beheer van deze zuivering en hebben tot doel om een groot deel van het gezuiverde water weer her te gebruiken in het productieproces. Door deze betrokken Batik-producenten zelf verantwoordelijkheid te geven, kunnen zij laten zien dat ze minder water verbruiken en minder milieuverontreiniging veroorzaken. Het is ook een van de voorwaarden om te voldoen aan het label van Green Batik productie. We hopen dat deze Batik producenten een voorbeeld kunnen zijn voor een transitie naar een meer duurzame wijze van Batik productie. En dat is hard nodig, want als er niets verandert dreigt de regio met Batik productie ten onder te gaan aan overstromingen en vervuiling.

Afbeelding 2a en 2b: de voorzuivering met bezinking/waterhyacinten en daarachter het verticaal doorstroomd helofytenfilter. Achter het filter vindt nog nazuivering plaats met een actief koolfilter.

Kennisuitwisseling

In het project werken we met diverse partijen nauw samen:

·       De technische expertise voor de aanleg en het beheer en onderhoud van het verticale helofytenfilter wordt ingebracht door Sean Ligtvoet die jarenlange ervaring heeft met de aanleg van dergelijke voorzieningen voor industrieel afvalwater. Sean is werkzaam bij de Department of Science and Technology (DOST XI) in Davao op de Filipijnen. We combineren zijn kennisinbreng met een van de zuiveringstechnologen van het waterschap.

·       Dit project sluit ook goed aan op het recent gestarte Partners for Water project, die zich richt op het verduurzamen van de Batik industrie. Dat project ondersteunt in een bredere context de voorlopers in de verduurzaming van de Batik productie in een wijk in de stad Pekalongan (Batik Champions). De gedachte achter deze projecten is dat je met kleinschalige demonstratieprojecten het voorbeeld kunt stellen om een verandering in de sector teweeg te brengen.

·       Ook werken we samen met de Universiteit van Pekalongan voor het monitoren van het functioneren van het verticale helofytenfilter en voor kennisuitwisseling over de Batik sector. Daarnaast werken we met de universiteit aan een strategie voor de behandeling van het slib uit de voorbezinking. Door de samenstelling van dit slib kunnen we dit niet behandelen met slib van septic tanks voor huishoudelijk afvalwater.

Voor meer informatie:

Robin Bos van Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (r.bos@hhnk.nl)