Nature-based solutions in Tanzania’s Mindu Dam stroomgebied voor waterzekerheid

In Morogoro, Tanzania, speelt de Mindu dam een kritische rol in het leveren van drinkwater aan meer dan 75% van de bevolking van de stad. Toenemende druk op bodem en water - zoals ontbossing, landdegradatie en erosie - in combinatie met de impact van klimaatverandering bedreigt echter de beschikbaarheid van deze vitale waterbron op lange termijn.

Om deze uitdagingen het hoofd te bieden, experimenteren Wereld Waternet (namens waterschap Amstel Gooi en Vecht), Wami Ruvu Basin Water Board (WRBWB), en drinkwaterbedrijf MORUWASA met een integrale waterbeheer benadering, die is geworteld in de natuur en die gebruik maakt van natuurlijke oplossingen.

Met steun van het NWB Fonds en het Climate Adaptation Fund van het WaterWorx programma, streeft het project “Piloting Nature-Based Interventions along the Ngerengere River” naar herstel van het Mindu Dam Catchment Area (MDCA). In het project wordt ecologisch herstel gecombineerd met betrokkenheid van gemeenschappen, in het bijzonder participatieve monitoring.

Natuurlijke oplossingen (zg. naturebased solutions) zijn een duurzame en kosteneffectieve manier om het ecosysteem en de leefbaarheid te versterken. Interventies zoals agroforestry, oeverherstel en herbebossing gaan niet alleen erosie en sedimentatie tegen, ze vergroten ook de waterbergingscapaciteit, versterken de biodiversiteit, en verhogen het inomen van boeren.

Agroforestry demo plots

In 2024 koss het projectteam 10 agroforestry demonstratie plots in de bovenstrooms gelegen dorpen Mnyanza and Tangeni. Deze plots laten verschillende systemen zien - zoals fruit, banaan, specerijen - ontworpen om oevers te stabiliseren, erosie te verminderen, en hogere inkomensbronnen voor boeren te genereren.

Deelnemende boeren zijn ondersteund door landbouw adviseurs en trainers van de lokale NGP Sustainable Agriculture Tanzania (SAT). Ze kregen hands-on training in het veld en uitleg in workshops, met aandacht voor specifieke agroforestry mixen van bomen en gewassen en praktische plant demonstraties.

Om succes te borgen is begin 2025 een overbruggingsactie uitgevoerd, waarbij extra zaailingen zijn aangeleverd, plantschemas zijn aangepast en extra ondersteuning aan de boeren is gegeven.

Boomkwekerijen

Voortbouwend op dit succes heeft het project nu vijf gemeenschapsgedreven boomkwekerijen gestart in Mnyanza, Tangeni en Mzinga. Deze kwekerijen zijn opgezet in samenwerking met Sustainable Agriculture Tanzania (SAT) en zullen naar verwachting meer dan 75,000 zaailingen produceren voor zeker 240 boeren. De kwekerijen vormen de motor voor het opschalen van stroomgebiedherstel en economische groei van de lokale gemeenschappen.

Betere toegang tot de markt

Agroforestry leidt tot ecologisch herstel, maar de economische voordelen zijn zeker zo belangrijk voor lange termijn adoptie ervan. Met dat doel is een marktstudie uitgevoerd begin 2025, met steun van het Focal Point Naturebased Solutions van het NWB Fonds. De marktstudie onderzocht de vraag naar fruit en specerijen geprodiuceerd in Morogoro, en identificeerde de meest veelbelovende gewassen voor kleine boeren op lokale markten en voor de export. De resultaten van de marktstudie worden nu gebruikt om de gewas selectie in de kwekerijen te verbeteren, en om waardeketens en verdienmodellen te optimaliseren samen met de stakeholders.

Monitoring voor lange termijn impact

Om datagedreven besluitvorming te helpen, lanceert het project ook een nieuw monitoring station langs de Ngerengere rivier. Dit geupgrade hydro-meteorologische station zal real-time data genereren over stroomsnelheid, regenval en waterkwaliteitsparameters. Het zal het rojectteam Iin staat stellen om om de directe impact van naturebased solutions zoals agroforestry en stuwdammen te meten.

De meetgegevens van het station, gesitueerd bij Konga A, worden gecomplementeerd door gegeven van meetpunten langs de rivier en geupgrade weerstations bij de Mindu Dam. De monitoring resultaten zullen leidend zijn bij adaptief watermanagement en input voor het lange termijn monitoring raamwerk voor het gehele stroomgebied.

Een participatieve en integrale benadering

De participatieve benadering vormt het hart van het project. Activiteiten - zoals boomkwekerijen agroforestry demo plots, communicatie strategie en monitoring stations - worden gezamenlijk met lokale gemeenschappen en partners bedacht. Ze worden gedocumenteerd in notities met technische beschrijvingen, verwachte uitkomsten en risico maatregelen, en dienen als flexibele planningtools gedurende de implementatie. Deze benadering zorgt ervoor dat alle interventies uitgelijnd zijn met lokale prioriteiten, kennis en omstandigheden, en worden uitgevoerd in nauwe samenwerking met de mensen die leven en werken in het landschap.

Het project implementeert daarnaast het Participatory Monitoring Framework om de impact op omgeving en samenleving op langere termijn te volgen. Met instrumenten van FarmTree, QField en satelliet beelden worden data verzameld over bodemerosie, waterinfltratie, schaduw niveaus, biodiversiteit, en sociaal economische indicatoren. Deze data leiden tot waardevolle inzichten voor adaptief management en zijn bouwstenen voor de businesscase ten behoeve van toekomstige investeringen op opschaling van interventies.

Bowen aan lokaal eigenaarschap

Het project benadrukt lokaal eigenaarschap door nauw samen te werken met instituten zoals Water User Associations (WUAs), Village Agricultural Extension Officers (VAEOs), en schoolverenigingen. Deze groepen spelen een sleutelrol in het mobiliseren van gemeenschappen, het uitvoeren van veldwerk, en het zorgen voor delen en toepassen van lokale kennis. Alle trainingen en technische assistentie worden gedaan met ervaren Tanzaniaanse partners, waaronder Sustainable Agriculture Tanzania (SAT) en Sokoine University of Agriculture (SUA). Die bouwen samen aan capaciteit voor de lange termijn op het gebied van agroforestry, kwekerijen, participatieve monitoring en landgebruik planning.

Naar een klimaatbestendig stroomgebied

De uiteindelijke ambitie is een klimaatbestendig stroomgebied realiseren: het Mindu Dam Catchment Area (MDCA), waar menselijke activiteiten en natuurlijke systemen in balans zijn. Dit betekent betere water beschikbaarheid, herstelde ecosystemen en duurzaamlandgebruik, en tevens een beter levensonderhoud voor de lokale bevolking.

Het project loopt tot juni 2026, en de komende periode zijn er nog impactvolle activiteiten gepland. Bijvoorbeeld de constructie van een drinkplaats voor dieren in het dorp Sanga Sanga en twee stuwdammen om erosie tegen te gaan en water vast te houden. Daarnaast zal communicatie en bewustwording plaatsvinden, door de productie van o.a. twee documentaires waarin ervaringen, resultaten en lessen uit de pilots worden gedeeld: een voor lokale gemeenschappen en een gericht op institutionele stakeholders en potentiele fianciers.

Afgezien van de pilots, wil het projectteam samen met Wami Ruvu Basin Water Board en MORUWASA een financierbaar landschapsplan ontwikkelen gesteund door een toegewijde financiele faciliteit. Dit zou een waterfonds kunnen zijn, dat voor de lange termijn fondsen mobiliseert van zowel private als publieke partners (blended finance) om naturebased solutions in het gehele stroomgebied mogelijk te maken.

Door het combineren van technische expertise met lokaal leiderschap, en het verbinden van resultaten in het veld met investeringsbereidheid, biedt dit project een opschaalbaar model voor integraal stroomgebied herstel. Het sterke partnerschap tussen MORUWASA, WRBWB en World Waternet (via het WaterWorX programma), en de steun van het NWB Fonds en Climate Adaptation Fund van WaterWorX, spelen een vitale rol in het mogelijk maken van zo'n lange termijn systeemtransitie.