Protea: moderne technologie ondersteunt boeren in Zuid Afrika

Uit een onderzoek onder boeren in de Western Cape van Zuid Afrika bleek dat er een bij boeren grote behoefte is aan betere informatie over weer en water. Dan worden ze niet overvallen door noodweer of een droog seizoen, en hoeven ze niet onnodig pesticiden te sproeien. Blue Deal pakte de handschoen op samen met Hydrologic, dat al jaren software levert aan de Zuid Afrikaanse waterbeheerders. Het resultaat: een vernieuwend initiatief. Het NWB Fonds heeft de ontwikkeling van een prototype chatbot gesteund. Invest International staat op het punt om landsdekkende implementatie te cofinancieren.

Hoe het begon

In 2024 deed Tom Overgaauw van Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden onderzoek naar klimaatadaptatie in de Western Cape van Zuid Afrika als onderdeel van het KIWI Climate Game Changers programma. Met als uitkomst dat veel organisaties met klimaatadaptatie bezig zijn, maar dat er weinig wordt samengewerkt; beleid, uitvoering en data zijn verkokerd. Uit een survey langs enkele boeren bleek bovendien dat men gefrustreerd is over de informatie die ze krijgen over weersverwachtingen en de beschikbaarheid van water. Er zijn wel apps, maar die geven onjuiste informatie of waarschuwingen komen te laat. Waterbeheerder BOCMA (Breede Olifants Catchment Management Agency) gaf aan op zoek te zijn naar manieren om meer samen te werken met de boeren. Die zijn de economische motor van de regio en een belangrijke partij bij het dagelijks waterbeheer, waarvoor BOCMA zelf beperkte capaciteit heeft.

De PROTEA visie

Uitgedaagd door deze vraagstukken gingen Leanne Reichard (Hydrologic) en Marion Wierda (Blue Deal) brainstormen over mogelijke oplossingen. Beiden willen impact hebben op het waterbeheer in Zuid Afrika, vanuit respectievelijk informatietechnologie en waterbeheer. Marion en Leanne weten het nog precies : "Tijdens een gesprek aan de ontbijttafel in Tulbagh ontstond de PROTEA visie" .

In de kern gaat het erom dat individuele handelingen van bv boeren bijdragen aan het beheer van een geheel stroomgebied en omgekeerd. Dat wordt ondersteund door een state-of-the-art informatieplatform, dat informatie en adviezen op maat geeft aan individuele boeren. Er kunnen ook data door gebruikers worden geupload; het is dus een interactief systeem. Bovendien faciliteert het samenwerking, want zowel waterbeheerders als individuele stakeholders zoals boeren kunnen het gebruiken.

De samenleving als geheel wordt hiermee klimaatbestendiger, want iedereen krijgt de informatie om adequaat te kunnen handelen zonder dat de overheid dat allemaal hoeft te regisseren. Het schema hieronder geeft een en ander schematisch weer.

Workshops met boeren: van Colwami naar Protea

Om het concept te testen en te concretiseren werd een verkenning (pre-feasability study) uitgevoerd door de Blue Deal en Hydrologic, met cofinanciering van het NWB Fonds. De werknaam was Collaborative Watermanagement Initiative (Colwami).

In divere workshops werd de informatiebehoefte van de boeren geinventariseerd en geprioriteerd. Ook werd de informatiebehoefte van BOCMA opgehaald. Beide groepen waren enthousiast over het initiatief.

Om duidelijk te maken wat de bedoeling was en snel iets bruikbaars te kunnen aanbieden, werd vervolgens een prototype chatbot ontwikkeld. Ook die werd voorgelegd aan boeren en positief ontvangen. Een lijst verbetersuggesties werd meegegeven en vooral de vraag: wanneer komt de definitieve versie? Blue Deal en Hydrologic gingen hard op zoek naar financiers. De boeren hadden het initiatief iniddels omgedoopt tot Protea; een bloem uit de Western Cape die symbool staat voor een ecosysteem in evenwicht.

Think big, act small, scale fast

Het Nederlandse fonds Invest International toonde belangstelling om mee te betalen aan grootschalige implementatie in het hele land. Gesprekken werden gevoerd en de lead partner van de Blue Deal, het Department of Water and Sanitation (DWS) nam het voortouw om het initiatief tot een succes te maken. De Director-General van het ministerie Sean Phillips committeerde zich persoonlijk. En de South African Weather Service (SAWS) kwam aan boord vanwege de noodzakelijke upgrade van radarstations. Betrouwbare informatie is immers alleen mogelijk met betrouwbare data (trash in, trash out). Allemaal kleine stapjes om de grote visie te realiseren.

Projectvoorbereiding Invest International

Een traject van projectvoorbereiding (feasability study) startte begin 2025 onder leiding van Invest International; zij huurden een consultancy bureau (PWC/Arcadis) in om diverse studies te doen. Bijvoorbeeld een grondige inventarisatie van huidige IT systemen, beschikbare data, beheeropties etcetera. Er komen ontzettend veel vragen op wanneer je gaat kijken wat er allemaal nodig is om zo'n systeem in te voeren. DWS, CMA's en SAWS hebben hiervoor essentiele informatie aangeleverd. Het was een enorme klus. Deze fase was voor de initiatiefnemers een geduldoefening: "Al die studies zijn nodig voor een goed onderbouwd besluit, maar ze kosten veel tijd. In plaats van scale fast was het be patient. "

Het finale besluit van Invest International wordt in maart dit jaar verwacht, waarna de aanbesteding en implementatie starten.

Leerzaam voor de waterschappen

KIWI Tom is gaan experimenteren met de Protea prototype chatbot in zijn eigen waterschap Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden. De chatbot wordt daar ingezet in een gebied met landgoederen. In Nederland is rechtstreekse communicatie met stakeholders namelijk nogal beperkt; deze technologie kan daar verandering in brengen. En daarmee is het kringetje rond, want Protea is geinspireert door het project Slim Watermanagement rond het Amsterdam-Rijnkanaal en Noordzeekanaal, waarin dit waterschap ook een rol speelt. Dat project richtte zich echter alleen op informatieuitwisseling tusssen overheden; nu komen de inwoners erbij.

Voorbeeld business development en ketenfinanciering

Aan de koffietafel in Nederland reflecteren Marion en Leanne op het Protea initiatief. "Het gaat langzamer dan we hadden gehoopt maar we bewegen de goede kant op." Alles bij elkaar vinden ze het een mooi voorbeeld van business development. Samenwerking tussen overheid en bedrijfsleven kan daadwerkelijk innovatie opleveren. De dames zijn ook dankbaar voor de financiele steun van het NWB Fonds en Invest International. "Ketenfinanciering kan echt kan helpen om impact te maken, zo kom je van idee tot uitvoering".